Rei Kawakubo – Phá vỡ mọi quy chuẩn về cái đẹp

Thế giới thời trang thường gắn liền với sự hài hòa, tính thẩm mỹ truyền thống và “cái đẹp” được định nghĩa theo số đông. Nhưng Rei Kawakubo – người sáng lập thương hiệu Comme des Garçons – lại chọn một con đường khác: bẻ cong mọi định nghĩa, phá vỡ chuẩn mực, và kiến tạo nên một loại “cái đẹp không hoàn hảo”.

Trong hơn 50 năm sự nghiệp, bà chưa từng theo đuổi xu hướng, chưa từng chạy theo thị hiếu, cũng không cố gắng chiều lòng bất kỳ ai. Kawakubo khiến cả thế giới phải đặt lại câu hỏi: “Cái đẹp là gì?”

1. Xuất thân và sự bắt đầu lặng lẽ nhưng khác biệt

Rei Kawakubo sinh năm 1942 tại Tokyo, Nhật Bản. Bà học ngành mỹ thuật và văn hóa phương Tây tại Đại học Keio – một nền tảng hiếm thấy đối với một nhà thiết kế thời trang, bởi bà không được đào tạo bài bản về thiết kế may mặc.

Sau một thời gian làm stylist cho một công ty dệt, Kawakubo thành lập Comme des Garçons vào năm 1969. Cái tên này – trong tiếng Pháp nghĩa là “như những cậu bé” – đã là một tuyên ngôn ngầm về sự phi giới tính và phá bỏ giới hạn giữa nam và nữ, điều mà sau này trở thành DNA cốt lõi của thương hiệu.

2. Buổi trình diễn làm “chấn động Paris” – Năm 1981

Năm 1981, Rei Kawakubo ra mắt bộ sưu tập đầu tiên tại Paris Fashion Week. Cả thế giới thời trang choáng váng. Giữa rừng váy áo cầu kỳ, phom dáng cổ điển của Dior, Chanel hay Yves Saint Laurent, Rei mang đến một bộ sưu tập gồm những bộ quần áo màu đen, rách rưới, bất đối xứng, như thể chưa hoàn thiện.

Giới truyền thông đặt tên cho bộ sưu tập là “Hiroshima chic” – ngụ ý chỉ trích rằng thiết kế của bà giống như thảm họa. Nhưng đó chính là điểm khởi đầu cho một cuộc cách mạng thẩm mỹ mới – nơi cái đẹp không còn đến từ sự bóng bẩy, mà từ sự bất quy tắc, sự khiếm khuyết và tinh thần chống lại cái cũ.

3. Comme des Garçons – Không phải thương hiệu, mà là tư tưởng

Comme des Garçons không đơn thuần là một nhãn hiệu thời trang. Nó là một triết lý sống, một tuyên ngôn nghệ thuật, nơi mỗi bộ sưu tập là một chương trình nghị sự – từ giới tính, cơ thể, đến cái chết, sự sinh tồn và khủng hoảng con người hiện đại.

Những bộ sưu tập mang tính “tư tưởng”:

• Body Meets Dress, Dress Meets Body (1997): Bộ sưu tập với các phom dáng phồng lớn bất thường ở hông và bụng – đặt lại câu hỏi về hình thể lý tưởng.

• The Broken Bride (2005): Váy cưới rách, chắp vá – ám chỉ sự đổ vỡ trong các mối quan hệ tưởng chừng thiêng liêng.

• 18th-Century Punk (2016): Kết hợp Rococo cổ điển với punk nổi loạn – sự va chạm giữa quá khứ và hiện đại, giữa tầng lớp quý tộc và đường phố.

Mỗi bộ sưu tập không chỉ là thời trang – nó là một tác phẩm triết học thị giác, khiến khán giả phải suy nghĩ.

4. Cái đẹp không hoàn hảo – Triết lý nghệ thuật độc nhất

Rei Kawakubo đi theo một lối thẩm mỹ gọi là “Wabi-Sabi” – triết lý Nhật Bản tôn vinh sự khiếm khuyết, tạm bợ và không hoàn hảo.

Đặc điểm trong thiết kế của bà:

• Màu sắc tối giản: đen, xám, trắng, rất ít khi dùng màu tươi.

• Bất đối xứng – lệch pha: không theo các chuẩn tỉ lệ cơ thể thường thấy.

• Chất liệu lạ – xử lý gồ ghề: từ giấy, vải thô, nhựa, cao su… như thể chưa hoàn thiện.

• Không trang điểm – không tóc cầu kỳ: người mẫu thường xuất hiện với vẻ ngoài “thô”, không tô điểm.

Kawakubo từng nói:

“Cái đẹp lý tưởng không tồn tại. Tôi tìm kiếm cái gì đó sâu hơn, cái gì đó khiến người ta nhớ mãi – dù không dễ hiểu.”

5. Không phân biệt giới – Không giới hạn sáng tạo

Rei là một trong những nhà thiết kế tiên phong về thời trang phi giới tính (genderless fashion), từ rất sớm, khi khái niệm này còn xa lạ.

• Comme des Garçons Homme Plus – dòng nam của hãng – thường được trình diễn bằng người mẫu nữ.

• Các thiết kế nam nữ đều mang đặc trưng phi giới tính: form dáng rộng, không phân biệt đường cong hay cơ bắp.

• Bà không bao giờ thiết kế để “gợi cảm hóa” hay “tạo sự hấp dẫn” – mà để thách thức ánh nhìn, sự kỳ vọng và tư duy về giới.

6. Không thỏa hiệp với thị trường – Dẫn dắt thay vì chạy theo

Trong thời đại mà thời trang ngày càng trở nên thương mại hóa, Rei Kawakubo là người hiếm hoi vẫn giữ được sự độc lập và tự chủ tuyệt đối:

• Không bao giờ chạy theo xu hướng.

• Không PR, không trả tiền quảng cáo.

• Không bán “hình ảnh” mà bán “ý tưởng”.

Và dù vậy, Comme des Garçons vẫn là đế chế thời trang trị giá hàng trăm triệu USD, với hơn 200 cửa hàng khắp thế giới, thương hiệu phụ Play nổi tiếng và nhiều dự án hợp tác đình đám (Nike, Supreme, Louis Vuitton…).

7. Triển lãm tại MET – Một biểu tượng đương đại

Năm 2017, Rei Kawakubo trở thành nhà thiết kế thứ hai trong lịch sử được Viện Bảo tàng Metropolitan (MET, New York) tổ chức triển lãm cá nhân, sau Yves Saint Laurent.

Triển lãm mang tên “Rei Kawakubo / Comme des Garçons: Art of the In-Between”, trưng bày hơn 150 mẫu thiết kế – từ kỳ dị, quái lạ đến siêu thực. Đây là minh chứng cho việc: thời trang của Rei không chỉ thuộc về sàn diễn – nó là nghệ thuật đương đại.

8. Sự im lặng đáng kính nể

Khác với nhiều nhà mốt thích phát ngôn, Rei hiếm khi xuất hiện trước truyền thông. Bà không phát biểu dài dòng, không giải thích, không tô vẽ.

Tư tưởng của bà nằm trong thiết kế – và để khán giả tự chiêm nghiệm.

“Tôi không tạo ra cái đẹp. Tôi tạo ra không gian cho cái đẹp mới được sinh ra.” – Rei Kawakubo

9. Kết luận: Rei Kawakubo – Người mở rộng khái niệm về cái đẹp

Rei Kawakubo không chỉ thay đổi thời trang – bà thay đổi cách con người nhìn về thời trang. Từ một ngành công nghiệp giải trí, bà biến nó thành một nền triết học sống động, nơi không có gì bị giới hạn bởi định kiến, khuôn mẫu hay thị hiếu.

Với Rei, mỗi bộ sưu tập là một lời tuyên bố:

“Thời trang không phải để làm đẹp – mà để khiến bạn nghĩ lại về cái đẹp.”

Và chính vì thế, Kawakubo không chỉ là một nhà thiết kế – bà là một nghệ sĩ, nhà tư tưởng, và biểu tượng của tự do sáng tạo tuyệt đối.